Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 đánh dấu một thay đổi đáng chú ý trong công tác chấm thi khi Bộ GD-ĐT lần đầu tiên triển khai công cụ Rubric đối với môn Ngữ văn. Động thái này được kỳ vọng sẽ hạn chế tối đa sự khác biệt giữa các giám khảo, tăng tính khách quan và bảo đảm công bằng cho hơn một triệu thí sinh trên cả nước.
Đổi mới từ khâu ra đề đến cách chấm thi
Sau khi đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 nhận được nhiều sự quan tâm từ dư luận, Bộ GD-ĐT đã có những chia sẻ chi tiết về quá trình xây dựng đề thi cũng như những thay đổi trong công tác chấm điểm năm nay.
Tại họp báo về kỳ thi, GS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT), cho biết đề thi được chuẩn bị kỹ lưỡng trong thời gian dài với yêu cầu vừa bảo đảm chất lượng chuyên môn, vừa phù hợp với tinh thần đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Theo ông Hà, quá trình xây dựng đề thi không chỉ chú trọng nội dung kiến thức mà còn cân nhắc nhiều yếu tố liên quan đến vùng miền, ngôn ngữ và khả năng tiếp cận của học sinh nhằm tạo sự công bằng cao nhất.
“Đề thi được rà soát rất kỹ từ cách diễn đạt, lựa chọn ngữ liệu đến từng câu chữ để bảo đảm học sinh ở mọi địa phương đều có cơ hội tiếp cận như nhau”, ông nói.
Vì sao đề Văn xuất hiện hình tượng “Steve Jobs Việt Nam”?
Một trong những nội dung gây chú ý nhất sau kỳ thi là câu nghị luận xã hội liên quan đến hình tượng “Steve Jobs Việt Nam”.
Nhiều ý kiến băn khoăn liệu học sinh có cần hiểu biết sâu về nhà sáng lập Apple hay phải ghi nhớ các thông tin ngoài chương trình mới có thể làm tốt câu hỏi này hay không.
Theo GS Nguyễn Ngọc Hà, đây là cách hiểu chưa đầy đủ về yêu cầu của đề bài.
Ông cho biết phần nghị luận xã hội năm nay chỉ chiếm 2 điểm thay vì 4 điểm như kỳ thi năm 2025. Đây là phần được thiết kế để tạo sự phân hóa và đánh giá khả năng tư duy, lập luận cũng như nhận thức xã hội của thí sinh.
“Đề không yêu cầu học sinh phải thuộc tiểu sử Steve Jobs hay trình bày các thông tin chi tiết về nhân vật này. Điều quan trọng là nhận ra đây là một hình ảnh mang tính ẩn dụ”, ông Hà nhấn mạnh.
Theo lý giải của Bộ GD-ĐT, cụm từ “Steve Jobs Việt Nam” được sử dụng như một biểu tượng cho tinh thần sáng tạo, đổi mới và khát vọng tạo ra những giá trị đột phá trong khoa học công nghệ.
Việc nhận diện được tầng nghĩa ẩn dụ này cũng là một phần trong yêu cầu đánh giá năng lực đọc hiểu và tư duy của thí sinh.
Đại diện Bộ GD-ĐT cho biết từng từ ngữ xuất hiện trong đề thi đều được cân nhắc kỹ lưỡng. Nhóm ra đề đã nhiều lần trao đổi với các chuyên gia, tham khảo từ điển và xem xét nhiều phương án diễn đạt khác nhau trước khi lựa chọn câu chữ cuối cùng.
Chấm Văn không còn dựa nhiều vào cảm nhận chủ quan
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của kỳ thi năm nay nằm ở khâu chấm thi.
Theo GS Nguyễn Ngọc Hà, năm 2026 là năm đầu tiên Bộ GD-ĐT triển khai sử dụng Rubric trong quá trình chấm môn Ngữ văn.
Rubric được hiểu là bộ tiêu chí đánh giá chi tiết, trong đó mỗi yêu cầu của bài làm sẽ được gắn với những mức điểm cụ thể tương ứng.
Thay vì chỉ dựa vào cảm nhận chung của người chấm, giám khảo sẽ căn cứ vào từng tiêu chí đã được lượng hóa để đánh giá bài thi.
“Hiểu đơn giản, Rubric giống như một bảng hướng dẫn chi tiết. Thí sinh đáp ứng được tiêu chí nào sẽ được chấm điểm tương ứng với tiêu chí đó”, ông Hà giải thích.
Theo Bộ GD-ĐT, phương pháp này giúp hạn chế đáng kể sự khác biệt trong cách chấm giữa các giám khảo, đồng thời giảm yếu tố cảm tính vốn luôn là thách thức đối với những môn thi tự luận.
Công cụ quen thuộc của giáo dục hiện đại
Dù là lần đầu tiên được áp dụng ở kỳ thi tốt nghiệp THPT trên phạm vi toàn quốc, Rubric không phải là phương pháp hoàn toàn mới.
Theo Bộ GD-ĐT, nội dung này đã được đưa vào các chương trình tập huấn giáo viên trong những năm gần đây, đặc biệt ở các module bồi dưỡng phục vụ triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Một số địa phương và cơ sở giáo dục cũng đã sử dụng Rubric trong đánh giá học sinh trước đó.
Việc áp dụng vào kỳ thi quốc gia được xem là bước đi tiếp theo nhằm đồng bộ hóa cách đánh giá năng lực người học.
Trong giáo dục hiện đại, Rubric được nhiều quốc gia sử dụng để đánh giá các bài viết, dự án học tập hoặc các sản phẩm mang tính sáng tạo bởi khả năng lượng hóa những tiêu chí vốn khó đo lường bằng điểm số đơn thuần.
Từ “văn mẫu” đến khuyến khích tư duy độc lập
Theo GS Nguyễn Ngọc Hà, sự thay đổi trong cách chấm thi cũng gắn liền với triết lý đổi mới của chương trình giáo dục phổ thông mới.
Nếu như chương trình năm 2006 chủ yếu xoay quanh một số lượng tác phẩm cố định thì học sinh thường có xu hướng học thuộc các bài văn mẫu để đạt điểm cao.
Trong nhiều trường hợp, bài viết được đánh giá tốt không hẳn vì có tư duy độc lập mà bởi khả năng ghi nhớ và tái hiện nội dung đã học.
Tuy nhiên, Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hướng đến phát triển năng lực đọc hiểu, cảm thụ và tư duy phản biện của học sinh.
Vì vậy, đề thi Ngữ văn hiện nay không còn giới hạn trong những văn bản quen thuộc mà mở rộng sang các ngữ liệu mới, các vấn đề xã hội, khoa học, công nghệ và đời sống đương đại.
Theo Bộ GD-ĐT, việc đưa các thông điệp về đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ hay khát vọng cống hiến vào đề thi không nhằm kiểm tra kiến thức ngoài sách giáo khoa mà hướng tới đánh giá khả năng suy nghĩ và lập luận của học sinh trước các vấn đề của xã hội hiện đại.
Kỳ vọng tạo bước ngoặt cho chấm thi Ngữ văn
Việc áp dụng Rubric được xem là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.
Trong bối cảnh môn Ngữ văn là môn tự luận duy nhất còn lại trong kỳ thi, yêu cầu bảo đảm sự công bằng giữa hàng triệu bài thi trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Các chuyên gia giáo dục nhận định nếu được triển khai hiệu quả, Rubric không chỉ giúp giảm chênh lệch điểm số giữa các hội đồng chấm thi mà còn góp phần thay đổi cách dạy và học Ngữ văn theo hướng khuyến khích tư duy độc lập, sáng tạo thay vì học thuộc lòng.
Đây cũng được xem là một bước tiến quan trọng trong hành trình chuyển đổi từ nền giáo dục thiên về ghi nhớ sang nền giáo dục lấy năng lực người học làm trung tâm.
Để lại một bình luận